Bafra Karadeniz'e 20 km. uzaklıkta, denizden yüksekliği 20 m. olan ve Kızılırmak'ın biriktirdiği birikinti ovası üzerinde kurulmuş bir ilçemizdir. İlçe doğusunda ve kuzeyinde Karadeniz, batısında Alaçam, güneyinde Kavak ilçeleriyle çevrilmiştir. Yüz ölçümü 175.000 hektar. Samsun' a uzaklığı 51 km. dir. Kızılırmak deltasını kaplayan Bafra ovası güneyde dağlarla çevrilidir. Bunlardan en yükseği 1224 m. ile Nebyan dağıdır. Bu dağlar Canik dağlarının uzantılarıdır. Bafra'nın en büyük, Türkiye'nin ise en uzun akarsuyu Kızılırmak bu dağları derin bir vadi ile geçerek ovaya ulaşır. Bafra ovası tamamen Kızılırmak tarafından oluşturulmuştur. Irmağın denize yakın kısımlarında birçok göl oluşmuştur. Nebyan dağının etekleri ise yayla durumundadır. Kızılırmak'ın uzunluğu 1151 km'dir. Sivas'taki Kızıl Dağ'dan doğar, Orta Anadolu'da geniş blr yay çizerek Bafra'dan denize dökülür. En çok Nisan ve Temmuz dönemlerinde su taşır. Kızılırmak'ın denize döküldüğü yerde oluşmuş göller, ırmağın her iki yakasında da yeralır. Batıdaki göl Karaboğaz, Doğudaki ise balık gölüdür. Doğu yakada yeralan göllerin başlıcaları şunlardır; Dutdibi, Liman, Hayırlı, Çernek, Uzungöl. Tombulgöl, İncegöl. Göllerin çevresi sazlık ve bataklıktır. Ancak; ormanlık alanlarda göze çarpar.

Orta Karadeniz iklimi hakimdir. İç ve Dağlık kesimler deniz etkisinden uzak olduğu için blraz daha soguktur. Yağışlar bol, nem oranı fazladır. Ocak - Şubat en soğuk; Ağustos ise en sıcak aydır.

Tarımsal üretim ve tarım ürünlerinin pazarlanmasına dayalı bir ekonomi gelişmiştir. Kızılırmak Deltasının sulak alan çevresinde yaşayan insanların ise temel geçim kaynakları tarım, hayvancılık, balıkçılık ve sazcılık gibi etkinliklerdir. Kızılırmak Deltası Türkiye'nin önemli tarım alanlarından birisldir ve yoğun olarak sebze tarımı yapılmaktadır. Deltanın sulak alan çevresinde ise daha çok çeltik ve hububat üretilmektedir. İlçede hayvancılık genellikle sulak alan çevresindeki köylerde yapılmaktadır. Yetiştirilen büyük baş hayvanlar yılın 6 ayını sulakalandaki sazlık bölgelerde geçirirler. Bunlardan genellikle süt, yağ, peynir ve et gibi ürünler elde edilirken. küçükbaş hayvanlardan daha çok et, peynir ve yün elde edilmektedir. Ayrıca bölgede 500 yabanatı ile yaklaşık 20 deve bulunmaktadır.

Diğer bir ekonomik etkinlik ise saz kesimidir. Saz kesiminin en çok yapıldığı alan Doğanca beldesi olup, bu sazlar yurtdışına satılmaktadır. Sarıköy, Üçpınar ve Emenli köylerinde kesilen sazlar ise evlerde işlenerek (hasır, sepet vb.) | iç piyasada satılmaktadır. İlçede balıkçılıkta oldukça gelişmiştir. Balık göllerinde tutulan balıklar iç piyasada tüketilirken; 1985 yılında yetiştirilmeye başlanan kerevitin hemen hemen tamamı yurtdışına satılmaktadır. Sanayi alanındaki faaliyetlerde başta Tütün olmak üzere oldukça gelişmiştir. İlçedeki Tekel yaprak Tütün Merkez İşletme Müdürlüğü tütünlerin bakım ve işlenmesini gerçekleştirir. Bölgede 1 Tekel, 6 Konfeksiyon - Tekstil, 3 orman ürünleri, 8 un - kepek,2 Balıkunu - yağı işletmesi. Ayrıca; Tuğla, Damper, Tanker, Soba, Mibzer,Zirai Aletler, Dondurma üretiml yapan işletmeler mevcuttur. Bu alanlarda toplam olarak yaklaşık 3000 kişi istihdam edilmektedir. Bunların dışında diğer imalat ve montaj sanayi dallarından oluşan bir de küçük sanayi sitesi vardır. Bafra'da bir de Kızılırmak üzerinde elektrik üretim ve sulama amaçlı Altınkaya Barajı ile Derbent Barajları bulunmaktadır.

Bafra Samsun'un 51 km batısında, Samsun - Sinop Devlet Karayolu üzerindedir. Her gün her saat Samsun'dan Bafra'ya araç bulmak mümkündür. Ulaşım problemi kesinlikle yoktur.

Bilinen geçmişi M.Ö. 5000-4000 yıllanna dayanan ve günümüze kadar sürekli yerleşim yapıldıgı anlaşılan Kızılırmak ağzı ve çevresi tarihi ve Kültürel eserler bakımından yüklüce bir mirasa sahiptir. 1971 yılından itibaren İkiztepe köyü sınırlarında bulunan İkiz Tepe ören yeri ve çevrede yapılan yüzey araştırmalarında 57 höyük tipi, 6 düz yerleşim yeri, 25 antik çağ ile hemen sonrasına ait kalıntı, 48 tümülüs, 5 kaya mezarı, 3 mezarlık, 1 kale, 1 hamam, bir köprü bulunmuştur. İkiztepe'de, elde edilen bulgular, burada Erken Hitit dönemine ait önemli bir kentin olduğunu belgelemektedir. İkiztepe ören yerindeki en yüksek tepe ilk Tunç Çağı III. zamanında (M.Ö 2300 - 2100) mezarlık olarak kullanılmış. Eski Anadoluda bulunan mezarlıklardan en büyüğü olan bu mezarlıkta 623 adet mezar tespit edilmiştir. Çıkanlan toplam 690 iskelet üzerinde yapılan antropolojik araştırmalar sonucu ölüm yaşları ve cinsiyetleri belirlenmiştlr. Aynca iskeletlerden 8'inde bilinçli beyin ameliyatları yapıldığına dair izler görülmüştür. Ameliyat yapılanlardan bazılarının ameliyattan hemen sonra öldüğü; bazılarının ise 10 yıla varan sürelerde yaşamlarını sürdürdükleri anlaşılmıştır.

İkiztepe ören yerindeki bu en yüksek tepe daha sonra Helenistik çağda (M.Ö 330-30) bir Tümülüs (Yığma Mezar) olarakta kullanılmıştır. Kesme taştan inşa edilmiş olan tümülüsün Anıt Mezarı, biri büyük, biri küçük iki mezar odası ile Tonozlu girişinde uzunluğu 9 m'yi bulan bir dramos (giriş koridoru) dan oluşmaktadır. Anıt Mezar aslına uygun olarak düzenlenmiş ve ziyarete açılmıştır. İkiztepe'nin Kızılırmak nehrinin Bafra delta ovasını meydana getirmeden önce, Kızılırmak'ın denize döküldüğü mevkide kurulmuş olduğu anlaşılmaktadır. Kızılırmak nehrinin batısında yeralan İkiztepe, şimdi Karadeniz'den 7 km, nehirden ise 2 km. kuş uçusu uzaklıktadır. İkiztepe'de yapılan kazılar sonucu insanların ahşap evlerde oturdukları, yaşamlarını hayvancılık, avcılık ve balıkçılıkla sürdürmüş oldukları saptanmıştır. Kazılarda çıkarılar silah, alet, takı ve semboller İkiztepe halkının Anadolu madencilik sanatının gelişiminde büyük rol oynadıklannı göstermektedir. Yine kazılarda ortaya çıkan fırınlar ve taş kalıplar madeni eşyaların İkiztepede yerel olarak imal edildiğini ispatlamıştır. Madeni eşyalarda bakırın, arsenikle karışımını kullanmışlardır. Bakırı Merzifon yöresinden, Arseniği ise Gümüşhacıköy civarından elde ettikleri anlaşılmaktadır. Arsenikli bakırdan yapılmış bulunan 1000'in üzerinde eser Anadolu'nun en eski ve önemli kolleksiyonlarından birisini oluşturmaktadır. Kazılarda elde edilen pişmiş topraktan yapılmış, dokuma tezgahlarında kullanılan ağırsaklar İkiztepe'de dokumacılığın da yapıldığını göstermektedir. Yine kazılarda bulunan bizler, deliciler ve geyik boynuzundan yapılmış sap, delikli balta ve çekiçler yörede hayvan derilerinin değerlendirilmiş olduğunu gösteriyor. İkiztepe'de ortaya çıkartılan 6000 civarındaki, pişmiş toprak, kemik, boynuz, taş ve maden eserler Samsun Arkeolojl Müzesinde sergilenmektedir. İkiztepe ören yeri, Kültür Bakanlığınca arkeolojik alan olarak tescil edilmiş ve kamulaştırılmıştır. Bafra'dakl diğer arkeolojlk alanları da şöyle sıralayabiliriz:

Höyükler ; Hacıbaba Tepesi, Azaytepe, Tepetarla, Tödüğün Tepe, Tepecik, Elmacık Tepe, Karaşeyh, Ömer Usta Çiftliği, Paşaşeyh, Aşağı Tepe, Katırdamı- Tepecik, Zahna Mahallesi, Böğürtlen, Cevizllk ve Kocalöp, Beylik Köy, Kelbeş Tepe, Tepecik, Kapıkaya, Hoşkadem Tepe, Çitlek Tepe, Sivri Tepe, Külcüler, Sorgunlu, Son Tepe, Özübüyük, Tingiller Tepe.
Tümülüsler ; Köfteroğlu, Som Tepe, Sorgunluk, Aşağı Tepe
Ören Yerleri ; Soğukçam, Cırıklar, Bakırdere, Özübüyük. Bu arkeolojik alanlar (Höyükler-Tümülüsler-Örenyerleri) genellikle Bafra'nın güney ve güney batısında yeralır. Buralarda yapılan kazılarda ele geçen kalıntıların çoğunda eski bronz ve Erken Hitit kültürünün izleri görülmüş. Ayrıca M.Ö 3000-2000 yılları, Genç Antik Çağ ve Roma devri kültürlerinin izlerine de rastlanmıştır.
Kaleler ; Bafra'da Martı Kalesi ve Asar Kale olmak üzere iki kale kalıntısı vardır. Bunlardan Martı Kalesi harabe halindedir. Helenistik döneme aittir. Asar Kale'de harabe halindedir. Kızılırmak vadisinde Ağsar köyünde bulunan kale M.Ö 1000 yıllarına tarihlenmiştir. Sarnıç kuyuları, eskl hapishanesi ve sur kalıntılan günümüze kadar gelmiştir. Ayrıca kapalı çarşı olduğu sanılan bir Galeri ve yontma taştan heykelcikler de bulunmuştur.
Paflagonya Kaya Mezarları ; (M.Ö 700) da, Asar kalesinin olduğu bölgede Kızılırmak vadisinde dikkat çeken tarihi yapılardır.
Camiler ; Büyük Cami (1670); Tayyar Paşa Cami (1869), Çarşı Cami (1865), Nuri İbrahimCami (1887), Dabakhane Cami (1766)
Türbeler ; Hızırbey (Kümbetdede) Türbesi, (14. yy); Enur Mirza 1 Türbesi (Bafra Türbesl-1381), Şeyhören Türbesi
Hamamlar ; Yeni Şifa hamamı (17. yy); Uzun hamam
Bedesten ; 17. yy. da yapıldığı sanılmaktadır.
Çeşmeler ; Çeşme, Alibey Çeşmesi (1751), Hüseyin Bey Çeşmesi, Kadı Çeşmesi (1778), Mescit Çeşmesi (1840), Taşlı Çeşme

Camiler, Türbeler, Hamamlar, Çeşmeler ve Betesten Osmanlı dönemine ait tarihi yapılardır. Samsun-Sinop karayolu Kızılırmak geçişi üzerindeki Çetinkaya Köprüsü [1937] de Bafranın eski yapılarındandır.

Kızılırmak Deltası : Bafra'nın doğusundan batısına 60 km'Iik bir kıyı şeridine sahiptir. Bu delta 50.000 hektarlık bir alanı kaplar. Delta'da balık gölleri, kıyı kumulları, çorak adalar, kuru ve su basar çayırlar, sazlıklar, çamur düzîükleri ve tarım alanları yeralır. Kızılırmak Deltası uzun yıllardan beri kuş varlığı açısından son derece önemli bir yer olarak bilinmektedir. Deltanın sahilleri denize girmek ve güneşten vararlanmak isteyenler için idealdir.
Balık Gölleri : İlçenin 20 km kuzey batısında Kızılırmak'ın iki yakasında yeralırlar. Bu göller irili ufaklı 33 parçadan oluşur. Toplam alanı 8000 hektardır. GöIlerden bazıları: Karaboğaz Gölü, Balık Gölü, Liman Gölü, Dut dibi Gölü, Uzungöl, Hayırlı Göl, İnce Göl, Çernek Gölü, Tombul Göldür. Çevresi sazlık ve bataklıkta olan bu bölgemiz kuş gözlemciliği açısından dört mevsim çok önemli bir potansiyele sahiptir. Bu bölgemiz ülkemizin en önemli sulak alan eko-sistemlerinden birinl oluşturur. Kızılırmak Deltası ve Balık Gölleri'ni sadece Bafra İlçesinde değil Alaçam, Bafra, 19 Mayıs ilçeleri topraklarında bir bütün oiarak düşünmeliyiz.
Baraj Gölleri : AItınkaya ve Derbent Barajlarının gölleri ve çevresindeki ağaçlık alanlar Bafra*nın görülmeye değer köşelerindendir. Piknik yapmak ve dinlenmek amacıyla girilecek yerler olması yanında; oltayla veya ağlı balık avlamak içinde uygun mekanlardır. Altınkaya barajının, sol tarafından 1 km içerde bulunan şelalenin çevresinde dinlenme ve mesire yeri olarak eşsiz güzelliktedir. Ayrıca Yeşilyazı köyünde kumu çok güzel olan sahil, denize girmek için biraz derinse de balık tutmak için idealdir.
 

BELİRLİ GÜNLER

Karpuz Şenlikleri : Bafra karpuzunu tanıtmak ve üreticiyi daha iyi ürün elde etmeleri Için teşvik etmek amacıyla her yıl Ağustos ayının son haftası yapılır ve 2 gün sürer.
Sele-Sepet Top Kandil Şenlikleri: Her yıl Ramazan ayının 15. gecesi çocuklara şeker dağıtmak, el feneri ile ev ziyaretleri yapmak, halk oyunları oynamak, mani söylemek vb. gibi etkinliklerle kutlanan geleneksel bir gecedir.
Hıdırellez Şenlikleri : Mayıs ayının 6. günü bahann gelişinl kutlamak Için yapılır. Topluca mesire yerlerine gidilip. piknik yapılır. oyunlar oynanır. Yakılan ateşlerin üzerinden atlanır, dilekler tutulup adaklar kesiilr.
 

Bafra pidesi, köftesi, lokulu ve kaymaklı lokumu ile ünlüdür, Lokul tatlı hamurdan içine ceviz ve kuru üzüm konularak yapılır; bayram, düğün vb. gibi belirli günlerde misafirlere ikramedilir.

KONAKLAMA ve YEME - İÇME

Bafra'da 1. sınıf konaklama tesisleri iki tanedir. Bunlar; Belediye Turistik Tesisleri (28 yatak) ve Trabzon Oteli (50 yatak) dır. Ayrıca Turistik Belgeli Mis Otel (60 Yatak) de yer almaktadır.

Nitelikli Yeme İçme yerleri :
 

Belediye Turistik Tesisleri : Çilhane Mh. Ali Kale Cd.

Mis Restorant : Büyük Cami Mh. Otel İçi No. 1

Şö-sa Shell Tesisleri : Kavakpınar Mh. Samsun-Sinop yolu üzeri

Alabalık Tesisleri: Derbent Baraj Gölü Yanı / DSİ Dinlenme Tesisleri / Derbent Baraj Gölü Kenarı