İlçe Samsun-Ordu karayolu üzerinde ve Yeşilırmak'ın iki yakasında Çarşamba ovası üzerinde kurulmuştur. Doğusunda Terme, Batısında Tekkeköy, Kuzeyinde Karadeniz kıyıları, Güneyde ise Ayvacık ve Salıpazan ilçeleri ile sınırlanmıştır.
Bafra gibi Çarşamba'da Yeşilırmak'ın biriktirdiği birikinti ovasıdır. Yeşilırmak ovayı ikiye bölmektedlr. Canik dağlarının uzantısı olan dağlar ilçenin güneyinde kalmaktadır. Ormanlarla kaplı olan bu alanlardan denize kadar uzanan sadece çaltı burnundaki ormanlık alandır. Türkiye'nin büyük akarsularından olan 416 km. uzunluğundaki Yeşilırmak ilçenin de en büyük akarsuyudur. Sivas'taki Köse Dağlarından (2801 m) doğar, Canik dağlarını aşarak Çarşamba ovasına ulaşır, Civa burnundan Karadeniz'e dökülür.
Yeşilırmak'ın denize yakın kısımlarında delta gölleri oluşmuştur. Sahilde yer alan bu göller; Dumanlı göl, Akarcık gölü, Akmaz gölü, Kocagöl'dür. Diğer göller ise ırmak yatağının degişmesi sonucu oluşmuş göllerdir. Bunlar; Sazlık gölü, Çilme gölü, Körırmak gölüdür. Göllerin çevresi sazlık ve bataklıkla çevrilidir.
 

İlçede deniz iklimi hüküm sürmektedir. Her mevsim yağışlıdır. Yazlar az sıcak, kışlar ise ılık geçer. Az kar yağar. En çok yağmur yağdığı dönem Ekim ayından Aralık ayı sonuna kadar olan dönemdir. En sıcak aylar Temmuz, Ağustos; en soğuk aylar ise Ocak, Şubattır.

Çarşamba ilçemiz Yeşilırmak'ın oluşturduğu verimli delta ovası üzerinde kurulmuştur. Halkının büyük bir kesimi tarımla uğraşmaktadır. Yeşilırmak'ın suladığı ova tarıma son derece elverişli topraklarla kaplıdır. İlçede tarım Türkiye'ye üretim yapacak kadar gelişmiştir. Yetiştirilen ürünler; buğday, arpa, çeltik, fasulye, soya fasulyesi, nohut, şeker pancan, ay çiçeği, şeftali, fındık ve elma başta olmak üzere çok çeşitlidir. Samsun mısır üretiminde Türkiye'deki üretimln % 39'unu sağlarken mısırın çoğunu Çarşamba ilçesinden elde eder. İlçede 450 dekarlık alana tütün dikilmekte ve yılda ortalama 42.346 kg. tütün yetiştirilmektedir. Ayrıca; şeker fabrikasının üretime başlamasıyla şeker pancarı da yetiştirilmeye başlanmıştır.

Şeker fabrikasının açılması özellikle köylerde büyük ve küçükbaş hayvancılığın gelişmesine yol açmıştır. Ekime ve dikime elverişli alanların geniş olması; çiftçilerin verimli alanlarda sebzecilik yapmalarına olanak sağlamıştır. İlçede özellikle; domates, biber, patlıcan, salatalık, taze fasulye vb. sebzeler yetiştirilerek, toptancı sebze halinde ihtiyaç duyulan illere sevk edilmek üzere pazarlanmaktadır. Kavakçılık ve kavak fidanı yetiştiriciliği de ilçede son zamanlarda gelişen bir ekonomik faaliyettir. Çarşamba'da sanayi alanında da gelişmeler kaydedilmektedir. Özellikle yörede üretilen fındığı işleyerek; Almanya, A.B.D., Suudi Arabistan, Hollanda, Belçika, İsviçre, Birleşik Arap Emirlikleri, İtalya gibi ülkelere ihraç eden özel sektöre ait üç fındık kırma fabrikası vardır. Yine deniz ürünlerini işleyerek Fransa'ya ihraç eden özel sektöre ait iki küçük fabrika mevcuttur. Orman ürünlerinin değerlendirildiği küçük işletmelerde vardır. İlçede faaliyette bulunan küçük sanayi sitesinde ise ulaştırma ve tarım araçlarının bakım, onarım ve yedek parça gibi ihtiyaçları karşılanmaktadır.

Çarşamba Samsun-Ordu Devlet Karayolu üzerinde olup, Samsun'a uzaklığı 37 km.dir. Hiç ulaşım sorunu olmayan Çarşamba ilçesine Samsun il merkezinden demiryolu bağlantısı da 1926 yılından beri devam etmektedir.

İlçede ilk Tunç Çağı yerleşmeleri olan; Tepecik, Kilise Tepe, Tünbütepe Höyükleri vardır.
Çarşamba ilçe merkezi doğu-yaka mezarlığı içinde yeralan Göğceli Cami Anadolu ahşap mimarisinin en güzel örneklerinden birini oluşturmaktadır. 1206 yıllarında yapıldıgı tahmin edilen camiye 1335 yılında revak kısmı ilave edilmiştir. Cami tamamen ahşap olup, tek katlıdır. Dış kısmı çok kalın ve yaklaşık 25 m. uzunluğundaki kalaslann birbirine geçirilmesi ile yapılmıştır. Caminin en önemli özelliğinden biri yapımında hiç metal çivi kullanılmamış olmasıdır. Caminin etrafındaki mezarlık garipler mezarlığı olarak bilinmektedir. Cami tescil edilmiş tarihi eserler kapsamındadır.

İlçede kaynağı pek açıklık kazanmayan fakat insanlann günden güne kutsallaştırdığı çok sayıda tekke ve ziyaret yerleri vardır. Bunlar;Şeyhhabil köyünde Şeyhhabil Tekkesi, Sığırtmaç köyünde Tepe Tekkesi, Salıpazarı istikametinde Yelevi Tekkesi, Beyenice ve Karaağaç köylerinde Yeşil Tekkeler, Ahubaba köyünde Samayıl tekkesi, Sefalı köyünde Sarılık Tekkesi' dir. Ayrıca Çarşamba'nın Güneybatı istikametinde meşhur bir su değirmeni ve bu değirmenin su olukları üzerinde tescil edilmiş tarihi bir çınar ağacı vardır. Bu çınarın altında Arap Dede'nin mezarı bulunduğuna inanılmaktadır.
1931 yılında yapılmış, Çarşamba Köprüsü de, Cumhuriyet döneminin ilçeye en önemli armağanı olarak, hala hizmet vermektedir.

Çarşamba ilçesi geniş ovalık alanları, Yeşilırmak ve çevresindeki doğal güzellikleriyle gezip görmeye değer yörelerimizdendir.
İlçe, Terme ilçesi sınırlarından başlayıp, Tekkeköy ilçesi sınırlarına kadar uzanan sahilinde; Civa burnu istikametinde ilçe merkezine 10-12 km. uzaklıktaki, ince kumlu plajları ve doğal gölleriyle dikkat çeker.
Çevreleri sazlık olan Çarşamba gölleri su ürünleri açısından zenginlikleri ile meşhurdur.

Çarşamba'ya adını veren, ilki 1370 yılında kurulmuş, "Çarşamba çanağı, "Çarşamba pazarı" gibi deyimlerin doğmasına neden olmuş ünlü panayın artık kurulmasa da; ilçede bu tür etkinlikler gerçekleştirilmektedir.
Her yıl olmasa da; sahil köylerindeki çifçilerin üretmiş oldukları şeftalileri tanıtmak amacıyla, ilçe merkezinde Ağustos ayında Şeftali festivali düzenlenmektedir. Her yıl belirli aralıklarla yılkı at yarışları yapılmaktaysa da bu yarışmalar süreklilik arzetmemektedir. Yılkı atlar; çevre köylerde ve ovada başıboş olarak yetiştirilen çeşitli ırklardan atlardır. Bazı yıllar özellikle yaz aylarında adalar semtindeki geniş alanda yağlı pehlivan güreşleri de düzenlenir. Bu tür tam organize edilmemiş, süreklilik göstermeyen etkinliklerden başka; ilçede geleneksel hale gelmiş önemli bir şenlik vardır. Bu şenlik, Çarşamba Belediye Başkanlığı tarafından 20-23 Mayıs tarihleri arasında düzenlenen "Yeşilırmak Kültür ve Sanat Şenliğidir. Şenliğin amacı; ilçe halkının kültürel ve sanatsal açıdan gelişimini sağlamak ve Çarşamba adını tüm Türkiye'ye duyurmaktır. Şenlik çerçevesinde; konserler, sergiler, gösteriler, halk oyunları vb. gibi etkinlikler yapılmaktadır.

Lozan Barışı'ndan sonra Samsun'a ve dolayısıyla Çarşamba'ya Selanik, İskeçe, Kavala, Kafkasya, Doğu Karadeniz, Gürcistan ve diğer ülkelerden gelenler yerleşmiştir. Bu göçlerle gelen değişik kültürler Çarşamba da zengin bir folklor birikimi oluşturmuştur. Yöre oyunları çok çeşitlidir. Kemençe eşliğinde oynanan Horonlar, davul ve zurna ile oynanan Rumeli oyunları ve Halaylar, bağlama ile oynanan Kol havaları, akordion ile oynanan Kafkas Oyunları bu çeşitliliğin ömekleridir. Yerli halk Çiftetelli ve Karışmalar oynarken, diğerleri kasap, Telgrafın telleri, Sarıkız, Sarhoş barı, Sağır perde oduncular, Kabaceviz, Çarşamba Çiftetellisi ve Çarşamba sallaması gibi oyunlar oynanmaktadır. Çeşitlilik halk müziği çalgılarına da yansımıştır. Bunlar; Tezeneli sazlar, Divan sazları, Bağlama Cura, Çöğür, Kemence, Zurna, Kaval, Tulum Zurna, Davul, Tef, Kaşık, Zil, Tömbelek, Akordion' dur. Çarşamba da saz yapımıda yaygındır. Yörede Garip, Yaylalı Semah ve Kerem havaları çoğunluktadır. Çarşamba Türküleriyle de ünlüdür. Çarşamba Dedikleri, Çarşamba'yı Sel Aldı bunlardan en ünlüleridir. Farklılık giysilere de yansımıştır. Erkekler içlik denilen gömlek, Abapotur veya İngiliz Külot pantolonu, Aba ceket kullanır. Ayaklara örme yün desenli veya düz çorap, sivri çarık sonraları ise lastik veya yarıdan bağcıklı sivri burunlu yüksek topuklu kundura veya Aceska kullanılır. Bele yün kuşak sarılır. Kırsal kesimlerde Kalabalık denilen yün başlıklar, Kalpaklar veya 8-12 köşeli Kasket, sırtta Yelek kullanılır. Kadınlarda ise şile bezinden iç Gömlek, kadifeden sim işlemeli Cepken, altta sire satenden şalvar ve bütün bedeni örten kadifeden sim işlemeli Üç Etek giyilir. Üç Etek üzerine Peştemal (bez önlük) veya Şal, bele yünden örme Kolon veya Gümüş Kemer takılır. Başa pul işlemeli Yaşmak bağlanır. Ayaklara düz veya işlemeli çorap giyilir. Takı olarak Beşibirlik kullanılır.

Keşkek, Mısır Pastası, Mısır Çorbası, Karalahana Çorbası ve Sarması, Kaz Tiridi gibi mahalli yemekler yapılmaktadır.

KONAKLAMA ve YEME - İÇME

Çarşamba Kavak dibi mevkiinde bulunan Arslan Oteli, 42 kişilik yatak kapasitesiyle hizmet verebilecek nitelikli bir konaklama tesisidir. İlçedeki Şeker fabrikasının misafirhanesi de işçilerin ve gelen resmi konukların konaklamalarına olanak sağlar. Toplam 160 kişi yatak kapasitesine sahiptir. Çarşamba Öğretmen Evinden de konaklama tesisi olarak yararlanılabilir.

Nitelikli yeme içme yerleri olarak; Şehir lokantası, Ocakbaşı, Subaşı, Evin Lokantası, Çırpı Lokantası, Gelik Lokantası sayılmaktadır. Çırpı Lokantası döneri, Ocakbaşı her türlü ızgarası, Subaşı ise her türlü pidesi ile ünlüdür.